Panel çit ağırlığı nasıl hesaplanır ve kilo fiyatına nasıl çevrilir

Elinizde 153 × 250 santimlik, 4,0 mm telli bir panel var ve karşınızdaki soruyor: bu kaç kilo? Cevap bir tahmin değil, bir hesaptır. Panelin kaç tel taşıdığı, her telin ne kadar uzun olduğu ve telin kalınlığı bilindiğinde ağırlık kâğıt üzerinde çıkar: bu panel yaklaşık 9,7 kg çıplak çelik eder. Galvaniz ve boya bunun üzerine biraz ağırlık ekler. Aynı yöntemle 203 santimlik, 5,0 mm telli panel yaklaşık 20 kg bulur. Bu sayılar yalnız merak konusu değildir; panelin fiyatının fiziksel tabanıdır. Fiyatın büyük kısmı çelik kütlesine bağlı olduğu için ağırlığı hesaplayabilen alıcı, bir teklifin ne kadar çeliği fiyatladığını da okuyabilir.

Bu yazı önce hesabın kendisini adım adım kuruyor, sonra katalogdaki beş ölçünün tahmini ağırlığını aynı formülle çıkarıyor, ardından adet fiyatını kiloya çevirip bu oranın neden ölçüden ölçüye değiştiğini açıklıyor. Son bölümler alıcının bu sayıyı nerede kullanacağına ayrılmış: teklif sağlaması, teslimde tartım, sevkiyat planı ve sahada taşıma. Ölçü bazında güncel fiyat bantları için panel çit fiyat listesi sayfasına bakabilirsiniz; burada rakamın arkasındaki kütleyi konuşuyoruz.

Kural — Bu yazıdaki bütün ağırlıklar hesaplanmış yaklaşık değerdir, tartım değildir. Çıplak çelik içindir; kaplama dahil değildir. Gerçek panel, üreticinin kenar payına, tel sayısına ve kaplamasına göre bu değerin biraz üstünde ya da çevresinde tartılır.

Ağırlık neden ölçülebilir değil, hesaplanabilir bir büyüklüktür?

Çoğu inşaat malzemesinde ağırlık ancak tartılarak öğrenilir; beton blokta boşluk oranı, kerestede nem, taşta yoğunluk ürünü ürüne değiştirir. Panelde durum farklıdır. Panel tek bir malzemeden, çelik telden yapılır ve bu tel belli bir geometriyle, belli aralıklarla dizilmiştir. Geometriyi bilen, tel miktarını bilir; tel miktarını ve kesitini bilen, çelik hacmini bilir; çelik hacmini bilen de ağırlığı bilir.

Bunun pratik önemi büyüktür. Elinizde terazi olmadan, depoya gitmeden, bir teklif dosyasının başında oturarak panelin ne kadar çelik taşıması gerektiğini bulabilirsiniz. Bu sayı, teklifte yazılı ölçü ve tel çapıyla birlikte panelin "olması gereken" hâlini tanımlar. Teslim edilen panel bu tanıma uyuyor mu, ancak o zaman sorulabilir.

Hesabın bir sınırı da vardır ve baştan söylenmelidir: formül ideal bir paneli anlatır. Gerçek üretimde tel çapı tolerans içinde oynar, kenar payları üreticiden üreticiye birkaç santim değişir, bükümler tel boyuna az miktar ekler. Bu yüzden hesap bir referans verir, bir kesinlik değil. Referansın değeri, sapmanın yönünü ve büyüklüğünü okuyabilmenizdir.

Aşağıdaki bölümlerde her kabul ayrı ayrı yazıldı. Bir kabulü değiştirmek isterseniz, örneğin üreticiniz bir yatay tel fazla kullanıyorsa, formülün neresine dokunacağınızı görebilesiniz diye.

Formülün dört girdisi

Panel ağırlığı dört sayının çarpımından doğar ve bu dört sayının her biri panelin tanımında zaten vardır.

Toplam tel metresi. Panelde iki tür tel bulunur: yukarıdan aşağı uzanan dikey teller ve boydan boya uzanan yatay teller. Her grubun adedi ile boyunun çarpımı o grubun toplam uzunluğunu verir; ikisinin toplamı panelin tel metresidir.

Kesit alanı. Tel dairesel kesitlidir. Dairenin alanı π·d²/4 formülüyle hesaplanır; burada d telin çapıdır. Hesabı santimetre üzerinden yapmak kolaylık sağlar: 4,0 mm tel 0,4 cm çaplıdır.

Uzunluk birimini hacme çevirmek. Kesit alanı santimetrekare, tel boyu santimetre olarak alındığında çarpımları santimetreküp, yani hacim verir. Bir metre tel 100 santimdir.

Çeliğin yoğunluğu. Karbon çeliği için mühendislik hesaplarında kullanılan değer 7,85 g/cm³'tür. Hacim bu sayıyla çarpıldığında gram, bine bölündüğünde kilogram elde edilir.

Formül tek satırda şöyle yazılır: ağırlık (kg) = toplam tel metresi × kesit alanı (cm²) × 100 × 7,85 ÷ 1.000. Geri kalan iş, tel metresini doğru saymaktır.

Dikey teller: 250 ÷ 5 ve uç teli kabulü

Panelin genişliği 250 santimde sabittir ve göz 5 × 20 santimdir. Gözün 5 santimlik kenarı yatay yöndedir; yani dikey teller birbirinden 5 santim arayla dizilir. 250 santimlik genişlik 5 santimlik aralıklara bölündüğünde 50 aralık çıkar.

Aralık sayısı ile tel sayısı aynı şey değildir. 50 aralığı kapatmak için iki uçta da tel olması gerekir; bu da 50 + 1 = 51 dikey tel eder. Bu yazıda bu açık bir kabul olarak kullanılıyor: panelin iki ucunda da dikey tel bulunduğu ve aralıkların tam 5 santim olduğu varsayılıyor. Bazı üreticiler uçlarda kenar payını farklı bırakabilir; bu durumda dikey tel sayısı 50 olabilir. Farkın ağırlığa etkisini aşağıda ayrıca hesapladık, sonucu değiştirmeyecek kadar küçüktür.

Her dikey telin boyu yaklaşık olarak panelin yüksekliği kadardır. 153 santimlik panelde her dikey tel 1,53 metredir. Bazı panel tiplerinde dikey teller en üstteki yatay telin birkaç santim dışına taşar; bu uç çıkıntıları da hesaba katılmadı. Katılsaydı sonuç bir miktar artardı.

Dikey tellerin payı panel ağırlığında belirleyicidir. 153 santimlik panelde dikey teller toplam tel metresinin yaklaşık beşte dördünü oluşturur. Bu yüzden yükseklik, panelin ağırlığını en çok oynatan boyuttur; her ek santim, 51 telin her birine birer santim ekler.

Yatay teller: yükseklik ÷ 20 + 1

Gözün 20 santimlik kenarı dikey yöndedir; yatay teller birbirinden yaklaşık 20 santim arayla dizilir. Yatay tel adedi için kullanılan yaklaşık formül: yükseklik ÷ 20 + 1.

Bölme çoğu zaman tam sayı vermez. 153 ÷ 20 = 7,65 eder. Bu yazıda bölümün tam kısmı alındı ve üzerine bir eklendi: 7 + 1 = 8 yatay tel. Artan birkaç santim, panelin alt ve üst kenar payı ile bükümlerin kapladığı yükseklik olarak kabul edildi. Aynı kural bütün ölçülere uygulandı: 63 santimde 4, 103 santimde 6, 173 santimde 9, 203 santimde 11 yatay tel.

Her yatay tel panelin boydan boya genişliği kadardır, yani 2,5 metre. 153 santimlik panelde 8 yatay tel 8 × 2,5 = 20 metre eder.

Burada da bir kabul var: yatay tellerin dikey tellerle aynı çapta olduğu varsayıldı. Bazı üretimlerde yatay ve dikey tel çapları farklı seçilebilir; o durumda iki grup ayrı ayrı hesaplanır ve toplanır. Yöntem değişmez, yalnız kesit alanı iki kez hesaplanır.

V bükümler neden ihmal edildi?

Panel çiti düz bir ızgaradan ayıran şey, yatay yönde basılan V biçimli bükümlerdir. Bu bükümler panele eğilme rijitliği kazandırır; dikey teller büküm boyunca kırılarak ilerler. Kırılan bir tel, düz inen bir telden biraz daha uzundur.

Bu ek uzunluk gerçektir ama küçüktür. Bir büküm dikey tele yalnız birkaç santim ekler ve panelde yükseklik boyunca yalnız birkaç büküm bulunur. 51 telin her birine birkaç santim eklenmesi, toplam tel metresinde birkaç metrelik bir artış demektir; 98 metrelik bir toplamda bu, sonucu yüzlerce gram mertebesinde oynatır, kilogram mertebesinde değil.

Bu yazıda bükümlerin katkısı ihmal edildi. Sebebi basittir: büküm sayısı ve derinliği üreticiden üreticiye değişir ve bunu varsayımla eklemek, hesaba kesinmiş gibi görünen ama aslında tahmin olan bir parça sokmak olurdu. İhmalin yönü bellidir: gerçek panel bu hesaptan biraz ağırdır, hafif değil.

Aynı mantık kaynak noktaları için de geçerlidir. Kaynakta teller birbirine ergitilerek birleşir; bu işlem çelik eklemez, var olan çeliği birleştirir. Ağırlık hesabında kaynak noktası ayrıca sayılmaz.

153 × 250 cm / 4,0 mm panel adım adım

Şimdi bütün parçaları tek bir panel üzerinde birleştirelim. Örnek, katalogdaki 153 × 250 santimlik, 4,0 mm telli panel. Her adımda yuvarlama açıkça gösterildi.

Adım 1 — Dikey tel metresi. 250 ÷ 5 = 50 aralık → 51 dikey tel (uç teli kabulü). Her biri 1,53 m. 51 × 1,53 = 78,03 m.

Adım 2 — Yatay tel metresi. 153 ÷ 20 = 7,65 → tam kısım 7, artı bir → 8 yatay tel. Her biri 2,5 m. 8 × 2,5 = 20,00 m.

Adım 3 — Toplam tel metresi. 78,03 + 20,00 = 98,03 m. Hesabın geri kalanında 98,03 m kullanıldı; yuvarlama en sonda yapılacak.

Adım 4 — Kesit alanı. Çap 4,0 mm = 0,4 cm. π × 0,4² ÷ 4 = π × 0,16 ÷ 4 = 0,1257 cm² (dört ondalığa yuvarlandı).

Adım 5 — Bir metre telin ağırlığı. Bir metre tel 100 cm'dir. 0,1257 × 100 = 12,57 cm³ çelik. 12,57 × 7,85 = 98,7 g, yani yaklaşık 0,0987 kg.

Adım 6 — Panel ağırlığı. 98,03 m × 0,0987 kg/m = 9,675 kg → yaklaşık 9,7 kg.

Sonuç, 153 × 250 / 4,0 mm panelin çıplak çelik olarak yaklaşık 9,7 kg ettiğidir. Bu, bükümleri ve uç çıkıntılarını içermeyen, kaplamasız bir değerdir. Gerçek panel bu sayının biraz üstünde tartılır.

Adım 5'teki bir metre tel ağırlığı yalnız bir ara değer olarak kullanıldı. Aynı değerin tel çapını kontrol etmek için nasıl kullanıldığı ayrı bir konudur ve aşağıdaki tartım bölümünde ilgili yazıya yönlendiriyoruz; burada o kontrolü tekrar anlatmıyoruz.

Kabuller sonucu ne kadar oynatır?

Hesaptaki her kabulün bir bedeli vardır ve bu bedeli ölçmek, sonucun ne kadar güvenilir olduğunu gösterir. 153 santimlik panel üzerinden dört olası sapmayı ayrı ayrı hesapladık.

Bir dikey tel eksik (51 yerine 50). Kaybolan tel 1,53 m'dir; 1,53 × 0,0987 ≈ 0,15 kg. Panel yaklaşık 9,5 kg olur.

Bir yatay tel fazla (8 yerine 9). Eklenen tel 2,5 m'dir; 2,5 × 0,0987 ≈ 0,25 kg. Panel yaklaşık 9,9 kg olur.

Bükümler ve uç çıkıntıları. Birkaç metrelik ek tel, sonuca yüzlerce gram mertebesinde ekler; yön her zaman yukarıdır.

Tel çapı 4,0 yerine 3,8 mm. Kesit çapın karesiyle değiştiği için oran (3,8 ÷ 4,0)² ≈ 0,90'dır. Panel 9,7 × 0,90 ≈ 8,7 kg olur; yani yaklaşık bir kilogram hafifler.

Bu karşılaştırmanın verdiği ders açıktır: geometrideki kabuller sonucu birkaç yüz gram oynatır, tel çapındaki küçük bir fark ise bir kilogram oynatır. Hesap ile tartım arasında yüz gramlık farklar kabullerden, kilogramlık farklar ise çoğu zaman telden gelir. Bu ayrımı yazının sonunda, tartımla doğrulama bölümünde kullanacağız.

Çıplak çelik ile teslim edilen panel arasındaki fark: kaplama

Hesaplanan 9,7 kg, fabrikada tel çekilip kaynaklandığı andaki ağırlıktır. Size teslim edilen panel ise bu ağırlığa iki katman daha ekler: çinko ve, boyalı panelde, toz boya.

Galvaniz katmanı telin yüzeyine yapışır ve telin çevresi boyunca belli bir kalınlıkta birikir. Katman ince olsa da panelin toplam yüzeyi geniştir; 98 metre telin tüm çevresi kaplanır. Bu yüzden galvanizli panel, çıplak hâlinden ölçülebilir biçimde ağırdır. Sıcak daldırma ile elektro galvaniz arasında katman kalınlığı farklı olduğu için eklenen ağırlık da farklıdır.

Toz boya ikinci bir katmandır ve o da ağırlık ekler. Boyalı ve galvanizli bir panel, yalnız galvanizli olandan biraz daha ağır tartılır.

Bu katmanların ağırlığını burada rakamla vermiyoruz, çünkü kaplama miktarı üreticiye, yönteme ve sipariş şartnamesine bağlıdır. Kaplamanın nasıl tarif edildiği ve hangi ölçümle istendiği çit standartları ve kaplama tarifi yazısında ele alınıyor. Bu yazı için bilinmesi gereken tek kural şudur: tartılan panel, hesaplanan çıplak çelik ağırlığından daha hafif olamaz. Ağır çıkması beklenir; hafif çıkması bir soru işaretidir.

Katalogdaki beş ölçünün tahmini ağırlığı

Aynı formül, aynı kabullerle katalogdaki beş ölçüye uygulandığında aşağıdaki tablo çıkar. Dikey tel her ölçüde 51 adettir; yatay tel adedi yükseklik ÷ 20'nin tam kısmına bir eklenerek bulundu; tel çapı katalogdaki değerdir ve yatay ile dikey teller için aynı kabul edildi.

Hesaplanmış yaklaşık değer, tartım değildir. Çıplak çelik; kaplama, V bükümler ve uç çıkıntıları dahil değildir. Bir metre tel ağırlığı 4,0 mm için yaklaşık 98,7 g, 4,5 mm için 124,8 g, 5,0 mm için 154,1 g alındı.

Tabloyu okurken sütunların birbirine nasıl bağlandığına dikkat etmek gerekir. Tel metresi yükseklikle birlikte düzenli artar; ağırlık ise 173 ve 203 santimde tel metresinden daha hızlı artar. Bunun sebebi bir sonraki bölümde.

Tablo ne söylüyor: yükseklik doğrusal, çap karesel

Tablonun ilk üç satırı aynı tel çapındadır ve orada ağırlık, tel metresiyle birebir orantılı yürür. 63 santimden 153 santime çıkıldığında tel metresi 42'den 98 metreye, ağırlık da 4,2'den 9,7 kg'a çıkar; ikisi de yaklaşık 2,3 katına çıkar. Aynı çapta yükseklik, ağırlığı doğrusal biçimde taşır.

Dördüncü ve beşinci satırda iki etki üst üste biner. Yükseklik artar, dolayısıyla tel metresi artar; ama tel çapı da artar ve kesit alanı çapın karesiyle büyür. 153'ten 203'e geçerken tel metresi 98'den 131 metreye çıkar, yani üçte bir kadar artar. Aynı geçişte bir metre telin ağırlığı ise 98,7 g'dan 154,1 g'a çıkar. İki artış çarpıldığında 203 santimlik panel, 153 santimlik panelin iki katından biraz fazlasını tartar.

Bu, yüksek panelin neden orantısız ağır olduğunu açıklar. Yükseklik farkı 50 santimdir, ağırlık farkı ise 10 kg'dan fazladır. Çapın fiyata ve dayanıma etkisinin kullanım alanına göre nasıl okunduğu 4 mm ile 5 mm arasındaki tel kararı yazısında ele alındı; burada yalnız kütledeki karşılığını görüyoruz.

Tabloyu doğru kullanmanın bir şartı var: karşılaştırdığınız panelin katalogdaki çapla üretildiğini varsaymak. Aynı yükseklikte farklı çapta bir teklif alırsanız, tabloyu değil formülü kullanın ve kesit alanını o çapla yeniden hesaplayın.

Kilo fiyatı: adet fiyatını hesaplanan ağırlığa bölmek

Ağırlık elde olduğunda fiyatı kiloya çevirmek tek bir bölme işlemidir: adet fiyatı ÷ panel ağırlığı = TL/kg. Aşağıdaki hesap katalogdaki fiyatla, KDV hariç yapıldı ve bu yazıdaki tek sayısal fiyat örneğidir. Ağırlıklar yukarıdaki tablodan, bir ondalığa yuvarlanmış hâliyle alındı.

Tabloyu iki grup hâlinde okumak gerekir. 4,0 mm telli üç ölçüde kilo fiyatı dar bir bantta, 81 ile 82 TL/kg arasında durur. Kalın telli iki ölçüde ise belirgin biçimde düşer. Aradaki küçük oynamaları, yani 81 ile 82 arasındaki farkı, fazla yorumlamamak gerekir: hem katalog fiyatı yuvarlanmış bir değerdir hem de ağırlık kabullerle hesaplanmıştır. Bu yazıda anlamlı olan, iki grup arasındaki ayrımdır.

Güncel adet fiyatı değiştiğinde yöntem değişmez. Hangi ölçüde güncel bant ne ise, bu yazıdaki ağırlığa bölündüğünde o günün kilo fiyatı çıkar. Güncel rakamlar için yazının başında andığımız fiyat listesi sayfasındaki tabloyu kullanın.

Kilo fiyatı neden ölçüden ölçüye değişir?

Bir panelin fiyatı iki farklı karakterde maliyetin toplamıdır. Birinci grup kütleyle artan maliyettir: çelik telin kendisi. Panel ne kadar çok çelik taşırsa bu kalem o kadar büyür. İkinci grup adet başına oluşan maliyettir: kaynak hattında panelin oluşturulması, V bükümlerin basılması, kenar tellerinin kesilip düzeltilmesi, panelin hattan alınması, paketlenmesi, sayılması. Bu işlemler her panel için bir kez yapılır.

Adet başına oluşan maliyetin önemli bir özelliği vardır: tel kalınlaştığında büyümez. 4,0 mm telli bir paneldeki kaynak sayısı ile 5,0 mm telli bir paneldeki kaynak sayısı, aynı yükseklikte aynıdır; dikey tel sayısı ile yatay tel sayısının çarpımıdır. Kenar işlemi de panel başına bir kez yapılır. Oysa çelik kütlesi çapın karesiyle artar. Kalın telli panelde kilogram hızla büyürken işlem maliyeti yerinde sayar; sabit kısım daha çok kiloya bölünür ve kilo fiyatı düşer.

Kaplamada da benzer bir etki vardır. Kaplanan yüzey telin çevresiyle, yani çapla doğru orantılı büyür; çelik kütlesi ise çapın karesiyle. Kalın telde bir kilogram çeliğe düşen yüzey daha azdır, dolayısıyla kilogram başına kaplama maliyeti de daha azdır. Bu etki de kilo fiyatını kalın telli panellerde aşağı çeker.

Aynı çaptaki paneller arasında ise kilo fiyatının neden neredeyse sabit kaldığı buradan anlaşılır. Yükseklik arttıkça çelik de, kaynak noktası sayısı da, kaplanan yüzey de birlikte artar; üç kalem kabaca aynı oranda büyüdüğü için oran pek değişmez. Adet başına sabit kısım en alçak panelde biraz daha fazla hissedilebilir ama katalog yuvarlamaları bu küçük etkiyi görünmez kılar.

Özetle: kilo fiyatı, çelik dışındaki maliyetlerin bir göstergesidir. Yüksek bir kilo fiyatı, fiyatın büyük kısmının işçilik ve işlem olduğunu; düşük bir kilo fiyatı ise fiyatın büyük kısmının çelik olduğunu söyler. Bu okuma, yazının ilerleyen bölümlerinde teklif sağlamasının temelidir. Fiyatı oluşturan değişkenlerin tam çerçevesi ise kümenin çekirdek yazısı olan panel çit fiyatının beş değişkeni yazısında anlatılıyor.

Panel neden kiloyla satılmaz ama kiloyla sağlanır?

Çelik sektöründe birçok ürün kiloyla satılır; inşaat demiri, tel kangal, profil. Panel ise adetle satılır ve bu bir alışkanlık değil, yukarıdaki maliyet yapısının sonucudur. Fiyatın bir kısmı kütleyle değil adetle oluştuğu için kilo üzerinden sabit bir fiyat, alçak panelde üreticiyi zarara, yüksek panelde alıcıyı fazla ödemeye iterdi.

Adet fiyatının bir avantajı daha vardır: alıcının ihtiyacıyla doğrudan eşleşir. Hat uzunluğu 2,5'e bölünür, panel adedi çıkar, adet fiyatıyla çarpılır. Kiloyla satılan bir panelde alıcı önce ağırlığı hesaplamak, sonra fiyata çevirmek zorunda kalırdı; iki adım, iki hata fırsatı.

Buna rağmen kilo fiyatı değersiz değildir. Satış birimi olarak değil, sağlama birimi olarak işe yarar. Adet fiyatı size panelin ne kadara satıldığını söyler; kilo fiyatı ise o fiyatın ne kadar çeliğe karşılık geldiğini. İki teklif aynı adet fiyatını verebilir ama biri diğerinden daha az çelik taşıyan bir paneli fiyatlıyor olabilir. Adet fiyatı bunu göstermez; kilo fiyatı gösterir.

Bir benzetme yardımcı olabilir: adet fiyatı bir paketin etiket fiyatıdır, kilo fiyatı ise raftaki birim fiyat etiketidir. İkincisi satın almayı değiştirmez, ama iki paketi karşılaştırmayı mümkün kılar.

Teklifi kilo üzerinden sağlamak

Elinizde bir teklif var ve panelin ölçüsü ile tel çapı yazılı. Sağlama dört adımda yapılır.

Birinci adım — ağırlığı hesaplayın. Teklifteki yükseklik ve tel çapıyla yukarıdaki formülü uygulayın. Katalog ölçülerinden biriyse tablodaki değeri kullanabilirsiniz; farklı çap yazıyorsa kesit alanını o çapla yeniden hesaplayın.

İkinci adım — kilo fiyatını bulun. Teklifteki adet fiyatını, KDV durumunu eşitledikten sonra, hesapladığınız ağırlığa bölün.

Üçüncü adım — aynı çap sınıfıyla karşılaştırın. Bulduğunuz kilo fiyatını, aynı tel çapındaki başka tekliflerin ya da katalog bandının kilo fiyatıyla yan yana koyun. Farklı çap sınıflarını karşılaştırmayın; yukarıda görüldüğü gibi kalın telli panelin kilo fiyatı doğal olarak düşüktür.

Dördüncü adım — sapmayı okuyun. Sapmanın yönü, sorulacak soruyu belirler.

Tablonun en önemli satırı sonuncusudur. Tel çapı yazılmamış bir teklifte ağırlık hesaplanamaz, dolayısıyla kilo fiyatı da çıkmaz. Sağlamanın ilk faydası, eksik bilgiyi görünür kılmasıdır.

Dikkat — Kilo fiyatı yalnız sağlama içindir; tek başına karar gerekçesi değildir. Düşük kilo fiyatı bazen verimli bir üreticiyi, bazen ince teli gösterir. Hangisi olduğunu hesap değil, soru ve tartım söyler.

Tartımla doğrulamak: hesap ile terazi arasındaki fark nasıl okunur?

Hesap, panelin ne olması gerektiğini söyler; terazi ne olduğunu. Teslimde ya da numune aşamasında bir paneli tartmak, iki sayıyı yan yana koymanın en doğrudan yoludur. Tartım için özel ekipman gerekmez; paneli taşıyabilecek bir kantar ya da iki kişinin birlikte kullanabileceği bir terazi yeterlidir.

Tartım sonucunu okurken yukarıdaki kural baş rehberdir: tartılan panel, hesaplanan çıplak çelik ağırlığından hafif olamaz. Üç durum ortaya çıkar.

Tartım hesabın biraz üstünde. Beklenen durum budur. Fark kaplamadan, bükümlerden ve uç çıkıntılarından gelir. Panel tanımına uygundur.

Tartım hesaba çok yakın ya da eşit. Galvanizli ve boyalı bir panelde bu, kaplamanın katkısını bir şeyin dengelediği anlamına gelebilir; çoğu zaman bu şey tel çapıdır. Bir sonraki adım, tel sayısını saymak ve çapı teyit etmektir.

Tartım hesabın belirgin altında. Yukarıdaki duyarlılık hesabı burada işe yarar: bir tel eksikliği birkaç yüz gram, çapta küçük bir düşüş ise bir kilograma yakın fark yaratır. Kilogram mertebesinde bir eksiklik, büyük olasılıkla telden gelir. Bu durumda panelin tel sayısı sayılır, çap ölçülür ve fark tedarikçiye yazılı bildirilir.

Tek panel tartmak, bir partiyi temsil etmeyebilir. Mümkünse birkaç paneli ayrı ayrı tartmak ve ortalamasına bakmak daha sağlıklı sonuç verir. Tel çapının kendisinin nasıl ölçüleceği ve tolerans maddesinin nasıl yazılacağı çap toleransı ve gramaj kontrolü yazısında, teslim anında yapılacak kontrollerin sırası ise gelen malın sahada kabulü yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Sevkiyat ağırlığı: panelden hatta

Panel ağırlığı bilindiğinde sevkiyatın panel kısmı basit bir çarpımla bulunur: panel adedi × panel ağırlığı. 100 metrelik düz bir hat 40 panel eder. 153 santimlik panelle bu 40 × 9,7 ≈ 388 kg çıplak çelik eder; 203 santimlik panelle 40 × 20,2 ≈ 808 kg. Aynı hat uzunluğunda yalnız yükseklik ve çap kararı, panel yükünü iki katından fazla değiştirir.

Bu sayı sevkiyatın yalnız bir parçasıdır. Hat panel kadar direk de içerir ve direkler, profil kesitine ve et kalınlığına bağlı olarak ciddi ağırlık taşır. Buna kelepçe, başlık, kapı ve varsa beton gibi kalemler eklenir. Bu kalemlerin ağırlığını tahmin etmek yerine tedarikçiden yazılı istemek gerekir; teklifte her kalemin adedi yanında ağırlığı da yazılabilir.

Toplam ağırlık, araç seçiminin iki sınırından biridir. Diğeri hacimdir ve panel çitte çoğu zaman önce hacim dolar: paneller geniş yüzeyli ama ince bir yük olduğu için kasa, ağırlık sınırına ulaşmadan dolabilir. Bir araca kaç panelin sığacağını istif geometrisi belirler; bu hesabın nasıl kurulduğu tıra kaç panel sığar sorusunu çözen yükleme planı yazısında anlatılıyor. Ağırlığın rolü, direk ve beton aynı araca bindiğinde sınırın ağırlığa kayıp kaymadığını kontrol etmektir.

Ağırlık, nakliye maliyetinin de bir girdisidir; ama tek girdisi değildir. Araç doluluğu, mesafe ve indirme koşulu da hesaba girer. Nakliye bedelinin birim fiyata nasıl yansıdığı nakliyenin ürün fiyatına etkisi yazısının konusudur. Nakliye bedeli katalogda yer almaz; teklifte ayrı satır olarak sorulmalıdır.

Elle taşıma ve sahadaki ekip planı

Ağırlık tablosunun en somut kullanımı, sahada paneli kimin nasıl taşıyacağına karar vermektir. 4 ile 7 kg arasındaki alçak paneller tek kişinin kaldırabileceği ağırlıktadır. 153 santimlik 9,7 kg'lık panel de ağırlık olarak zorlayıcı değildir.

Ama panelde belirleyici olan yalnız ağırlık değil, yüzeydir. 250 santim genişliğinde bir levha, tek kişinin kollarını iki yana açarak bile dengeli tutamayacağı bir genişliktir. Rüzgârlı bir günde bu yüzey yelken gibi davranır; hafif panel bile tek kişinin elinden dönebilir. Kenar telleri ve kaynak uçları da çıplak ele ve kaplamaya zarar verebilir. Bu yüzden 153 santim ve üzerindeki paneller, ağırlıkları ne olursa olsun, pratikte iki kişiyle taşınır.

203 santimlik 20 kg'lık panelde iki kişi zorunluluktur. Yüzey 250 × 203 santimdir ve iki kişinin paneli dik tutarak taşıması gerekir. Bu, sahaya inen panel adedi ile taşıma ekibinin sayısı arasındaki ilişkiyi belirler: panel sayısı ve ağırlığı arttıkça, indirme ve istif için ayrılan insan-saat de artar.

Sevkiyattan önce sorulması gereken soru şudur: paketler araçtan nasıl inecek? Paketler çok sayıda paneli bir araya getirdiği için paket ağırlığı tek panelin katlarıdır ve elle indirmek pratik değildir; çoğu zaman forklift ya da vinç gerekir. Tek tek panel indirmek ise hem zaman alır hem kaplamaya zarar verme riskini artırır. İndirme ekipmanının kimde olduğu teklifte ayrı satır olarak yazılmalıdır.

Hesapta sık yapılan beş hata

Formül basit olduğu için hatalar genellikle formülün kendisinden değil, girdilerden gelir.

Aralık sayısını tel sayısı sanmak. 250 ÷ 5 = 50 aralıktır, tel değil. Uç teli eklenmezse panel bir tel eksik hesaplanır. Etkisi küçüktür ama hatanın kaynağını bilmek gerekir.

Çapı milimetre, boyu metre alıp birimleri karıştırmak. π·d²/4 formülüne 4 yazıp milimetrekare bulan ve bunu metreyle çarpan biri, bin kat hatalı bir sonuca ulaşır. Hesabı baştan sona santimetreyle yapmak bu hatayı önler.

Yarıçap yerine çap kullanmak. Dairenin alanı π·r² olarak da yazılır; burada r yarıçaptır. Çapı yarıçap yerine koymak alanı dört katına çıkarır. π·d²/4 yazımı bu karışıklığı ortadan kaldırır.

Çıplak çeliği teslim ağırlığıyla karşılaştırmak. Hesaplanan ağırlık kaplamasızdır. Tartılan panel doğal olarak ağırdır; bu fark bir hata değil, kaplamanın kendisidir.

Farklı çap sınıflarının kilo fiyatını karşılaştırmak. 4,0 mm telli bir panelin kilo fiyatını 5,0 mm telli bir panelinkiyle karşılaştırmak, iki farklı maliyet yapısını karşılaştırmaktır. Kalın telin kilo fiyatı her zaman daha düşük çıkar; bu onun daha ucuz olduğunu değil, daha çok çelik taşıdığını gösterir.

Teklif isterken şunu sorun

Ağırlık hesabını yapabilmek ve kilo sağlamasını kurabilmek için teklifte bulunması gereken bilgiler sınırlıdır ve hepsi yazılı istenebilir:

1. Panel ölçüsü: Yükseklik ve genişlik santim cinsinden kaç?
2. Tel çapı: Dikey ve yatay tellerin çapı milimetre cinsinden kaç; ikisi aynı mı?
3. Tel adedi: Panelde kaç dikey, kaç yatay tel var?
4. Kaplama: Yöntem ve kalınlık nedir, üstüne boya uygulanıyor mu?
5. Panel ağırlığı: Üretici, kaplamalı bir panelin tartım ağırlığını beyan edebiliyor mu?
6. Sevkiyat ağırlığı: Panel, direk ve bağlantı elemanları için toplam ağırlık ne kadar; indirme için hangi ekipman gerekiyor?

Beşinci soru özellikle değerlidir. Üreticinin beyan ettiği tartım ağırlığı ile sizin hesapladığınız çıplak çelik ağırlığı arasındaki fark, kaplamanın payını kabaca gösterir. Beyan edilen ağırlık hesaptan düşükse, konuşulması gereken ilk konu budur.

Karar

Panel çit ağırlığı hesaplanabilir bir büyüklüktür: tel sayısı, tel boyu, tel çapı ve çeliğin yoğunluğu bilindiğinde kâğıt üzerinde çıkar. 153 × 250 santimlik, 4,0 mm telli panel yaklaşık 9,7 kg; katalogdaki en alçak panel yaklaşık 4,2 kg, en yüksek ve en kalın telli panel yaklaşık 20 kg çıplak çelik eder. Bu değerler kaplamasızdır ve tartılan panel bunların biraz üstünde çıkar.

Ağırlık, fiyatın fiziksel tabanıdır. Adet fiyatını ağırlığa bölmek kilo fiyatını verir; kilo fiyatı da fiyatın ne kadarının çelik, ne kadarının işlem olduğunu gösterir. Aynı tel çapındaki panellerde bu oran dar bir bantta kalır, kalın telli panellerde ise adet başına sabit işlem maliyeti daha çok kiloya bölündüğü için düşer.

Pratik kullanım üç adımdır: teklifteki ölçü ve çapla ağırlığı hesaplayın, adet fiyatını kiloya çevirip aynı çap sınıfıyla karşılaştırın, teslimde birkaç paneli tartıp hesapla yan yana koyun. Tartım hesabın altında kalıyorsa soru sorun; üstündeyse panel tanımına uygundur. Aynı sayı, sevkiyat ve sahada taşıma planının da başlangıç noktasıdır.