Panel çit metre fiyatı hat metresine nasıl çevrilir

İki tedarikçiyle konuştunuz. Biri telefonda "metresi şu kadar" dedi, öteki yazılı teklifinde panel adedini, direk adedini ve birim fiyatlarını ayrı ayrı sıraladı. İlk bakışta metre fiyatı veren taraf belirgin biçimde ucuz görünüyor. Sorun şu ki iki rakam aynı şeyi ölçmüyor olabilir. Panel çit metre fiyatı çoğu zaman yalnız panelin adet fiyatının 2,5'e bölünmüş hâlidir; hattı ayakta tutan direği, kelepçeyi ve başlığı içermez. Yazılı teklifin toplamını hat uzunluğuna böldüğünüzde ise elinize hat metresi geçer: panel, direk ve bağlantı elemanlarının birlikte bir metreye düşen payı. Bu yazı, metre fiyatını bir karşılaştırma birimi olarak ele alıyor: ne zaman işe yarar, ne zaman yanıltır ve "hat metresi" nasıl kurulur.

Panelin ölçü bazında güncel fiyat bandı panel çit fiyat listesi sayfasında duruyor ve o sayfa her panelin yalnız panel olarak metre karşılığını da veriyor. Burada o sütunun bir adım ötesine geçiyoruz: panel metresinin üstüne direği koyup hattın metresini kuruyoruz.

Satış birimi ile karşılaştırma birimi ayrı şeylerdir

Panel adetle satılır. Fabrikadan 250 santim genişliğinde bitmiş bir levha olarak çıkar, irsaliyede adet olarak yazılır, sahaya adet olarak iner. Direk de adetle satılır; kelepçe de. Hattın hiçbir kalemi fabrikada "metre" olarak üretilmez.

Buna rağmen herkes metre sorar, çünkü alıcının elindeki tek sayı hattın uzunluğudur. Arsa sınırı kaç metre, bahçe cephesi kaç metre, bunu bilir; kaç panel ve kaç direk gerektiğini ise henüz hesaplamamıştır. Metre fiyatı bu yüzden bir köprü işlevi görür: alıcının bildiği sayı ile satıcının sattığı birim arasında geçiş sağlar.

Köprünün sorunu, iki ucunun her zaman aynı yere bağlanmamasıdır. Satıcı metreyi panelin metresi olarak kurar, alıcı hattın metresi olarak anlar. Ya da bir satıcı direği dahil eder, ötekisi etmez. Aynı kelimeyle iki farklı büyüklük dolaşır ve karşılaştırma, kimse fark etmeden, farklı birimler arasında yapılır.

Karşılaştırma birimi ancak tanımı sabitlendiğinde işe yarar. Bu yazının geri kalanı o tanımı sabitlemeye ayrılmış: panel metresi nedir, hat metresi nedir, hangisi hangi soruya cevap verir.

"Panel metresi" ile "hat metresi" arasındaki çizgi

Panel metresi, panel adet fiyatının 2,5'e bölünmesidir. Tek bir kalemi anlatır ve tek bir işe yarar: farklı yükseklikteki panellerin fiyatını aynı paydaya indirir. Fiyat listesindeki metre karşılığı sütunu budur. Hesabı basittir, yanlış da değildir; ama hattın maliyeti hakkında bir şey söylemez.

Hat metresi ise bir metre çitin sahada ayağa kalkması için gereken malzemenin metreye düşen payıdır. İçinde panel vardır, çünkü yüzeyi o oluşturur. Direk vardır, çünkü paneli o taşır. Kelepçe ve başlık vardır, çünkü panel direğe onlarla bağlanır ve direğin içi başlıkla kapanır. Hat metresi, "bu hattı kaça kurarım" sorusuna panel metresinden çok daha yakın bir cevaptır.

İkisi arasındaki fark küçük bir ayrıntı değildir. Direk, hattın her 2,5 metresinde bir tekrar eden ve panel kadar sabit bir kalemdir. Panel alçaldıkça ucuzlar ama direk sayısı değişmez; bu yüzden alçak hatlarda panel metresi ile hat metresi arasındaki açıklık daha da büyür.

Hat metresinin dışında kalan kalemler de vardır: kapı, nakliye, kazı, beton, montaj işçiliği. Bunlar hattın geometrisine, zeminine ve teslim koşuluna bağlıdır; metreye yaymak mümkündür ama anlamlı değildir. Hat metresi bu yüzden bilinçli olarak malzeme çekirdeğini tarif eder: her hatta, her zeminde, her 2,5 metrede tekrar eden parçalar.

Hat metresinin formülü dört terimden oluşur

Hat metresini tek satırda yazmak mümkündür:

Hat metre fiyatı ≈ (panel adet fiyatı + direk birim fiyatı) ÷ 2,5 + bağlantı elemanı payı + kısa hatta uç direği etkisi

Birinci terim, panel ile direğin birlikte 2,5 metreye bölünmesidir. Mantığı şudur: uzun ve açık bir hatta her panel için kabaca bir direk vardır. Bir panel ile bir direk birlikte 2,5 metreyi kurar; ikisinin toplamı 2,5'e bölündüğünde çekirdek malzemenin metresi çıkar.

İkinci terim, bağlantı elemanlarının payıdır. Kelepçe ve direk başlığı küçük birim fiyatlı parçalardır ama her hatta vardır ve adetleri hattın yapısına bağlıdır. Bu terim katalogda rakamla yer almaz; nasıl kurulacağını aşağıda ayrıca ele alıyoruz.

Üçüncü terim, kısa hat düzeltmesidir. Açık bir hatta direk sayısı panel sayısından bir fazladır. Uzun hatta bu fazladan direk önemsizleşir; kısa hatta ise direk terimini belirgin biçimde büyütür. Formülde bu etki (n+1)/n çarpanıyla ifade edilir; n, panel sayısıdır.

Formülün amacı kuruşu kuruşuna bütçe çıkarmak değildir. Amacı, önünüze gelen bir "metre fiyatının" bu dört terimden hangilerini içerip hangilerini içermediğini görünür kılmaktır. Metre fiyatını hangi terimin oluşturduğunu bilen biri, iki rakamı yan yana koymadan önce onları aynı terimlere getirebilir.

Katalog fiyatıyla beş yükseklikte panel ve direk metresi

Formülün birinci terimini somutlaştırmak için katalogdaki beş panel yüksekliğini alalım. Aşağıdaki hesap katalogdaki fiyatla, KDV hariç yapılmıştır ve bu yazıdaki tek sayısal örnektir. Direk için bir varsayım yapıyoruz ve açıkça yazıyoruz: 63, 103 ve 153 santimlik paneller için 200 santimlik 60 × 40 kutu profil direk (325 TL), 173 ve 203 santimlik paneller için 250 santimlik 60 × 40 kutu profil direk (405 TL) kullanıldı. Değerler uzun ve açık bir hat içindir; bağlantı elemanları ve kısa hat düzeltmesi dahil değildir.

63 santim satırı hakkında not. 200 santimlik direk, 63 santimlik panel için uzun kalır. Toprak zeminde gömme payı 40–50 santim civarında olduğundan bu yükseklikte çok daha kısa bir direk yeterlidir; ama o boy katalogda yer almadığı için hesap 200 santimlik direkle yapıldı. Bu satır bu yüzden bir üst sınır olarak okunmalıdır. Benzer bir pay 103 santimlik satırda da vardır; o yükseklikte toprakta yaklaşık 150 santimlik direğin yettiği 1 metre panel çit fiyatı yazısında anlatıldı. 203 santimlik panelde ise 250 santimlik direk gömme payını sınırda karşılar.

Direğin ağırlığı alçakta büyür. 63 santimlik satırda direğin metre payı, panel ve direk metresinin yaklaşık yarısıdır. 153 santimde bu pay üçte birin altına iner, 203 santimde dörtte bire yaklaşır. Alçak hatta metre fiyatını panel üzerinden okumak bu yüzden en çok alçak hatta yanıltır.

153'ten 173'e geçişte iki sıçrama üst üste biner. Panel hem yükselir hem kalın tele geçer, direk ise bir boy uzar. Bu yüzden 153 ile 173 arasındaki hat metresi farkı, yalnız panel satırlarına bakıldığında görünenden büyüktür.

Kısa hatta bu değerler yetmez. Tablo uzun hat içindir. Kısa hatta her metreye, bir direk fiyatının hat uzunluğuna bölünmesi kadar ek biner; bir sonraki bölümlerde bunun mantığını çarpan olarak anlatıyoruz.

Bağlantı elemanı payı neden rakamsız kalır?

Hat metresinin ikinci terimi kelepçe ve başlıktan oluşur. Bu kalemlerin katalogda fiyatı yoktur; bu yüzden terimi rakamla doldurmuyoruz. Ama terimin nasıl kurulduğunu bilmek, teklifte neyi soracağınızı belirler.

Kelepçe adedi panel sayısına değil panel yüksekliğine bağlıdır. Alçak panelde direk ile panel kesişmesi başına daha az kelepçe yeterken, yüksek panelde kesişme başına daha fazla kelepçe gerekir. Bu, bağlantı payının da yükseklikle birlikte büyüdüğü anlamına gelir: hat metresi tablosundaki satırlar yükseldikçe, üzerine eklenecek bağlantı payı da büyür. Hangi yükseklikte kaç kelepçe kullanıldığı panel çit kelepçe ve bağlantı elemanları yazısında ayrıntılı işleniyor.

Direk başlığı ise direk sayısı kadardır. Bu yüzden başlığın metre payı, direğin metre payıyla aynı mantığı izler: uzun hatta bir başlık fiyatının 2,5'e bölünmesi kadardır, kısa hatta fazladan direğin başlığı da eklenir.

Pratik yol şudur: teklifte kelepçe ve başlığın adetleri ve birim fiyatları ayrı satır olarak yazdırılır, toplamları hat uzunluğuna bölünür ve tablodaki panel ve direk metresinin üstüne eklenir. Bu satır teklifte yoksa, elinizdeki metre fiyatı bağlantı elemanlarını içermiyordur ve hattın malzeme çekirdeği eksik fiyatlanmıştır.

Kısa hatta uç direği: (n+1)/n çarpanı

Açık bir hatta, yani başı ve sonu olan düz ya da köşeli bir hatta, direk sayısı panel sayısından bir fazladır. Dört panellik bir hatta beş direk, kırk panellik bir hatta kırk bir direk vardır. Formüldeki birinci terim ise her panel için tam bir direk varsayar. Aradaki fark, uçtaki fazladan direktir.

Bu farkı düzeltmek için direk terimi (n+1)/n ile çarpılır. Çarpanın büyüklüğü panel sayısına bağlıdır. Dört panellik bir hatta çarpan 5/4, yani 1,25'tir: direğin metre payı uzun hattakinin çeyrek fazlasıdır. On panellik bir hatta çarpan 1,1'e iner. Kırk panellik bir hatta 1,025 olur ve pratikte ihmal edilebilir.

Aynı etkiyi başka bir biçimde de yazabiliriz: kısa hatta her metreye, bir direk fiyatının hat uzunluğuna bölünmesi kadar ek biner. İki yazım aynı sonucu verir; ikincisi hesap makinesinde daha pratiktir, birincisi ise etkinin neden kısa hatta büyüyüp uzun hatta kaybolduğunu daha iyi gösterir.

Bu çarpanın önemli bir istisnası vardır: kapalı halka. Bir parseli dört yandan çeviren kesintisiz bir hatta başlangıç direği ile bitiş direği aynı direktir. Kapalı halkada direk sayısı panel sayısına eşittir ve (n+1)/n çarpanı ortadan kalkar. Yani formülün birinci terimi, kapalı ve kapısız bir halkada düzeltme gerektirmeden tam oturur. Aynı uzunluktaki açık bir sınır hattı ise bir direk fazla taşır.

Kural — Kısa hatta metre fiyatını uzun hattın metre fiyatından türetmeyin. Direk terimini (n+1)/n ile çarpın ya da bir direk fiyatını hat uzunluğuna bölüp ekleyin. Kapalı halkada bu düzeltme gerekmez.

Köşe, kapı ve küsurat hat metresini nasıl değiştirir?

Hattın geometrisi hat metresini üç yoldan etkiler ve bunların yalnız biri direk sayısını değiştirir.

Köşe direk sayısını artırmaz. Köşedeki direk iki kenarın paneline ortak hizmet eder. Değişen, o direğin profilidir: köşe direği daha kalın bir kesitten seçilir ve kelepçesi iki yüze takılır. Hat metresi açısından bu, direk adedinin aynı kaldığı ama köşe sayısı kadar direğin birim fiyatının değiştiği anlamına gelir. Kalın profilin fiyat farkı katalogda yoktur; teklifte ayrı satır olarak sorulmalıdır. "Her köşe bir direk ekler" diye yapılan bir hesap, köşeli hatlarda hat metresini gereksiz yere şişirir.

Kapı direk sayısını bir artırır. Kapı açıklığı hat uzunluğundan düşülür; kapı hattı ikiye böldüğü için direk sayısı bir artar ve açıklığın iki yanındaki direkler kalın profilli kapı direği olur. Hat metresi açısından kapı iki şey yapar: panel hesabına giren uzunluğu kısaltır ve fazladan bir direk ekler. Kısa bir hatta kapı, (n+1)/n çarpanını bir kez daha büyütür, çünkü hat artık iki açık parçadan oluşur. Kapı direğinin ölçüsü ve planlaması çit kapısı ölçüsü ve kapı direği planlaması yazısında anlatılıyor; kapı kanadının kendisi hat metresine hiç girmez.

Küsurat panel sayısını yukarı yuvarlar. Hat uzunluğu 2,5'in tam katı değilse panel sayısı yukarı yuvarlanır ve küçük fark hat boyunca aks aralıklarına birkaç santimle yedirilir. Bu durumda alınan panel toplamı, hattın gerçek uzunluğundan biraz fazlasını kapsar; hat metresi de tam katlı bir hattakinden biraz yüksek çıkar. Büyük küsurat ise aksla yedirilemez ve yerleşim kararına döner. Sayımın adım adım nasıl yapıldığı panel çit metrajı nasıl çıkarılır yazısında örneklerle anlatılıyor.

Metre fiyatı ne zaman işe yarar?

Metre fiyatı kötü bir birim değildir; yanlış soruya cevap olarak kullanıldığında kötüdür. Doğru soruya sorulduğunda dört durumda çok işe yarar.

Erken bütçe. Henüz metraj çıkarılmamış, yalnız hat uzunluğu biliniyorsa, hat metresi ile uzunluğu çarpmak malzeme çekirdeğinin büyüklük mertebesini hızla verir. Bu rakam bir teklif değildir ama "bu iş hangi bantta" sorusunu cevaplar ve bütçenin gerçekçi olup olmadığını erkenden gösterir.

Yükseklik kararı. 153 ile 173 santim arasında kararsız kalan biri için iki satırın hat metresi farkı, karar için panel fiyatı farkından daha dürüst bir göstergedir. Çünkü yükseklik değiştiğinde panelle birlikte direk boyu ve bağlantı adedi de değişir; hat metresi bu sürüklenmeyi yakalar.

Uzun ve düz hatlar. Kırk-elli panelin üzerindeki açık hatlarda ve kapalı halkalarda (n+1)/n çarpanı bire yaklaşır. Bu hatlarda hat metresi ile uzunluğun çarpımı, gerçek malzeme toplamına çok yakın düşer.

Tedarikçileri aynı paydaya indirmek. Bir tedarikçi adet, öteki metre, bir üçüncüsü götürü fiyat verdiğinde, üç teklifi de hat metresine çevirmek onları yan yana koymanın en temiz yoludur. Yeter ki üçünde de aynı kalemler toplanmış olsun.

Metre fiyatı ne zaman yanıltır?

Aynı birim, beş durumda sistematik olarak yanlış sonuç verir. Bunların ortak noktası, metre fiyatının hattın gerçek yapısını düzleştirmesidir.

Kısa hatlar. Birkaç panellik bir ön bahçe hattında uzun hattın metre fiyatı düşük kalır; fazladan direk metreye yayılamayacak kadar az metreye düşer.

Çok kapılı ve parçalı hatlar. Her kapı hattı yeni bir açık parçaya böler ve fazladan bir direk getirir. Kapı sayısı arttıkça hat, çok sayıda kısa hattın toplamı gibi davranır ve metre fiyatı yukarı kayar.

Köşe yoğun hatlar. Direk sayısı değişmese de köşe direkleri kalın profilden seçilir. Çok köşeli bir parselde bu direklerin payı artar ve standart direkle kurulan hat metresi bunu göstermez.

Kapsamı belirsiz rakamlar. "Metresi şu kadar" ifadesinde panel mi, panel ve direk mi, bağlantı dahil mi yazmıyorsa, rakam bir büyüklük değil bir tahmindir.

Farklı ürünler arasında. Tel örgü, panjur ya da çim çitin metre fiyatı, panel çitin hat metresiyle aynı kalemleri taşımaz. Bu karşılaştırmayı aşağıda ayrı bir bölümde ele alıyoruz.

Bu beş durumu tanımanın pratik değeri şudur: metre fiyatına güvenmeden önce hattınızın hangi grupta olduğuna bakarsınız. Uzun, düz, az kapılı bir hat metre fiyatıyla iyi temsil edilir; kısa, parçalı, köşeli bir hat ise ancak adet adet sayılarak doğru fiyatlanır.

Satıcı "metresi şu kadar" dediğinde sorulacak üç soru

Telefonda ya da sahada söylenen bir metre fiyatını değerlendirmek için üç soru yeterlidir. Sıralaması önemlidir; her biri bir öncekinin cevabını anlamlı kılar.

Birinci soru: "Bu panelin metresi mi, hattın metresi mi?" Cevap "panelin" ise elinizdeki rakam fiyat listesindeki metre karşılığı sütununa denk gelir ve direği, bağlantıyı içermez. Cevap "hattın" ise ikinci soruya geçilir. Bu soru tek başına en yaygın bütçe hatasını, panel metresini hat maliyeti sanmayı, baştan kapatır.

İkinci soru: "Direk dahil mi; dahilse hangi direk, kaç santim?" Hat metresi denen rakam bazen yalnız hat direğini, bazen kelepçeyi de içerir; köşe ve kapı direklerinin kalın profil farkı ise çoğu zaman dışarıda kalır. Direğin profili, boyu ve et kalınlığı söylenmeden direk dahil bir metre fiyatı karşılaştırılamaz. Bu üç özellik teklifte yazılı değilse direk dahil rakam, hangi direği fiyatladığını söylemez.

Üçüncü soru: "Hangi yükseklik, hangi tel çapı?" Metre fiyatının gizli varsayımı yüksekliktir. Yükseklik söylenmeden verilen rakam hangi paneli tarif ettiğini söylemez. Tel çapı da aynı yükseklikte fiyatı oynatan ve gözle ayırt edilemeyen değişkendir; bir metre fiyatının arkasında hangi çapın durduğu yazılı olmalıdır.

Üç sorunun cevabı alındığında metre fiyatı artık bir söz değil, bir tanımdır. Cevaplardan biri belirsiz kalıyorsa, o rakamı başka bir teklifle karşılaştırmak yerine önce adet kırılımını istemek daha doğrudur.

Cevapları teklif satırına dönüştürmek

Üç sorunun sözlü cevabı, teklif yazılı hâle geldiğinde kaybolabilir. Bu yüzden cevapların teklifte hangi satırlara karşılık geleceğini baştan belirlemek gerekir.

Panel satırında yükseklik, genişlik, tel çapı ve kaplama yazılı olmalıdır. Adet ve birim fiyat ayrı sütunlarda görünmelidir; yalnız toplam yazılması, metre fiyatının geri çözülmesini imkânsız kılar.

Direk satırında profil kesiti, boy ve et kalınlığı yazılı olmalıdır. Hat direği, köşe direği ve kapı direği ayrı satırlarda sayılmalıdır. Bu ayrım, köşe ve kapı direklerinin kalın profil farkının nereye eklendiğini görünür kılar.

Bağlantı satırında kelepçe tipi ve adedi ile başlık adedi yazılı olmalıdır. Bu satırın olmaması, teklifteki metre fiyatının bağlantıyı içermediği anlamına gelir.

Son olarak teklifin altında KDV durumu, teslim yeri ve geçerlilik süresi yer almalıdır. Bu üç satır hat metresine girmez ama iki teklifin hat metrelerini karşılaştırmadan önce eşitlenmesi gereken koşullardır. Fiyatı etkileyen değişkenlerin tamamının nasıl eşitleneceği kümenin çekirdek yazısı panel çit fiyatı neye göre değişir yazısında adım adım anlatılıyor.

Bu satırlar yazılı olduğunda hat metresini kendiniz hesaplayabilirsiniz: panel, direk ve bağlantı toplamlarını toplayıp hat uzunluğuna bölersiniz. Satıcının söylediği metre fiyatı ile sizin hesapladığınız arasındaki fark, hangi kalemin dışarıda bırakıldığını gösterir.

Farklı ürünleri metre üzerinden karşılaştırırken önce yüksekliği eşitleyin

Metre fiyatı, farklı çit sistemlerini karşılaştırmanın en sık kullanılan yoludur ve en sık yanlış kullanılan yoludur da. Temel kural basittir: metre fiyatı ancak aynı yükseklikte karşılaştırılır. Bir metre fiyatı, bir metre uzunluğunda ve ürünün tam yüksekliğinde bir şeridi fiyatlar; yükseklik değişince fiyatlanan şerit de değişir.

Katalogda ürünler farklı yükseklik basamaklarında listelenir. Tel örgü ruloları 150 santim yüksekliktedir; panel tarafında buna en yakın satır 153 santimdir. Panjur çitte galvaniz seçenek 100, ahşap desenli seçenek 150 santim yüksekliktedir; eşleşen panel satırları 103 ve 153 santimdir. Çim çit ruloları 75, 100 ve 150 santim yüksekliklerde gelir; panelde bunlara en yakın satırlar 63 ya da 103, 103 ve 153 santimdir. Karşılaştırmaya bu eşleştirme yapılmadan başlanırsa, alçak ürün yüksek ürünün yanında haksız biçimde ucuz görünür.

Yükseklik birkaç santim farklıysa sorun yoktur; 150 ile 153 santim aynı işi görür. Ama eşleşen satır yoksa, örneğin panelin bir yüksekliğinin karşılığı öteki üründe hiç yoksa, metre fiyatı doğrudan karşılaştırılamaz. O durumda bir sonraki bölümdeki metrekare çapraz kontrolü devreye girer.

Eşleştirmeyi yapan biri şunu da fark eder: yükseklik aynı olduğunda bile ürünler aynı işi görmeyebilir. Açık gözlü panel ile kapalı yüzeyli panjur aynı yükseklikte bambaşka ihtiyaçlara cevap verir. Metre fiyatı karşılaştırması, ancak iki ürün aynı işi görecekse bir karar aracıdır; aksi hâlde yalnız bir bilgi notudur.

Aynı yükseklikte bile kapsam farklıdır

Yükseklik eşitlendikten sonra ikinci eşitleme kapsamdır ve ürünler arasında en çok burada hata yapılır. Çünkü farklı sistemlerin metre fiyatları, farklı kalemleri taşıyacak biçimde kurulur.

Tel örgünün metre fiyatı rulo fiyatının rulo boyuna bölünmesidir ve yalnız örgüyü anlatır. Tel örgü hattında taşıyıcılık örgüden değil direklerden, payandalardan ve gergi tellerinden gelir; bunların hiçbiri örgü metresinde yoktur. Üstelik tel örgüde köşe ve gergi direkleri ayrıca sayılır; panel çitteki köşe kuralı orada geçerli değildir. Bu hesabın örgü tarafı tel örgü metre fiyatı sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.

Panjurun metre fiyatı doğrudan metre üzerinden verilir ama çoğu zaman yalnız panjur yüzeyini kapsar. Kapalı yüzey rüzgârı yakaladığı için direk ve temel tarafı açık gözlü panelden farklı planlanır; bu fark metre fiyatında görünmez.

Çim çitin metre fiyatı rulo fiyatının rulo boyuna bölünmesiyle bulunur ve çoğu kullanımda mevcut bir çitin üzerine bağlanan bir yüzey malzemesini fiyatlar. Yani çim çit metresi, bir çitin hat metresiyle değil, bir çitin üzerine eklenen kaplamanın metresiyle karşılaştırılmalıdır.

Pratik sonuç şudur: panel çitin hat metresini başka bir ürünün yüzey metresiyle karşılaştırmak, bir tarafta direği sayıp öteki tarafta saymamaktır. Doğru karşılaştırma ya iki tarafta da yalnız yüzey malzemesini ya da iki tarafta da yüzey, taşıyıcı ve bağlantıyı toplar. Panel ile tel örgünün kalem kalem karşılaştırması panel çit ile tel örgü fiyat karşılaştırması yazısında yapıldı; panjur tarafında da aynı eşitleme, yüzey ile taşıyıcı ayrı ayrı sayılarak yapılır.

Metrekare ile çapraz kontrol

Metre fiyatı yüksekliği gizli bir varsayım olarak taşır. Bu varsayımı açığa çıkarmanın yolu, metre fiyatını yüksekliğe bölerek metrekareye çevirmektir. Hat metresi, panel yüksekliğinin metre cinsinden değerine bölündüğünde, çit yüzeyinin bir metrekaresine düşen malzeme payı bulunur.

Bu çevirinin iki kullanımı vardır. Birincisi, yükseklikleri eşleşmeyen ürünleri kabaca yan yana koymaktır. Farklı yükseklikteki iki ürünün metre fiyatını karşılaştırmak, farklı miktarları aynı sayıyla ölçmek demektir; metrekare ise yüzeyi ortak payda yapar. Yine de metrekare de bir yaklaşımdır: direk sayısı yüzeyle değil hat uzunluğuyla gittiği için, alçak ürünlerde metrekare fiyatı direk payı yüzünden yükselir.

İkinci kullanım, bir teklifteki gizli yükseklik farkını yakalamaktır. Aynı yükseklikte olduğu söylenen iki teklifin metre fiyatları birbirine yakın ama metrekareye çevrildiklerinde birbirinden ayrışıyorsa, iki teklifte yazılı yükseklikler aslında aynı değildir ya da birinde yükseklik hiç yazılmamıştır. Bu durumda çapraz kontrol, yükseklik satırını yazılı istemek için bir gerekçe verir.

Metrekarenin sınırını da bilmek gerekir. Panel çitte satış birimi adettir ve bütçe adet üzerinden kurulur; metrekare hiçbir zaman sipariş birimi değildir. Onu bir kontrol aracı olarak kullanmak, bir fiyat birimi olarak kullanmaktan çok daha güvenlidir.

Hat metresini bütçeye çevirirken yapılan dört hata

Formül bilindiğinde bile hat metresi bütçeye çevrilirken bazı hatalar tekrar eder. Bunların çoğu formülden değil, formülün uygulandığı hattın yanlış tanımlanmasından gelir.

Uzun hattın metresini kısa hatta kullanmak. Tablodaki değerler uzun hat içindir. Birkaç panellik bir hatta bu değerle bütçe kurmak, uç direğini ve başlığını dışarıda bırakır. Kısa hatta (n+1)/n çarpanı mutlaka uygulanmalıdır.

Kapıyı hat metresinin içinde saymak. Kapı açıklığı panel hesabından düşülür, kapı kanadı ise ayrı bir kalemdir. Hattın toplam uzunluğunu kapı dahil hat metresiyle çarpmak, kapı açıklığı kadar panel fazladan fiyatlar ve kapı kanadını hiç fiyatlamaz.

Köşe başına direk eklemek. Köşe, direk adedini değil profilini değiştirir. Köşe başına bir direk ekleyerek yapılan hesap, köşeli hatlarda direk kalemini gereksiz yere büyütür; öte yandan köşe direğinin kalın profil farkını da görünmez kılar.

Bağlantı payını sıfır saymak. Kelepçe ve başlık birim olarak küçük kalemlerdir ama her direkte ve her kesişmede tekrar ederler. Yüksek panellerde kelepçe adedi arttığı için bu pay yükseklikle birlikte büyür. Teklifte bu satır yoksa, hat metresi eksik kalmıştır.

Dikkat — Hat metresi bir malzeme çekirdeğidir; kapı, nakliye, kazı, beton ve işçilik içermez. Bu kalemler hattın zeminine ve teslim koşuluna bağlıdır ve teklifte her biri ayrı satır olarak sorulmalıdır.

Kendi hattınız için beş satırlık hesap kâğıdı

Yukarıdaki bütün mantık, beş satırlık bir hesap kâğıdına indirgenebilir. Bu kâğıdı teklif istemeden önce doldurmak, gelen metre fiyatlarını değerlendirmenizi kolaylaştırır.

Birinci satır: hattın tipi. Hat açık mı, kapalı halka mı? Kaç köşe, kaç kapı var? Kapı açıklıkları toplam uzunluktan düşüldükten sonra panel hesabına giren uzunluk nedir?

İkinci satır: panel sayısı ve çarpan. Panel hesabına giren uzunluk 2,5'e bölünür ve yukarı yuvarlanır; bu n'dir. Açık hatta direk sayısı n + 1, kapalı halkada n'dir; her kapı bir direk ekler. Direk sayısının panel sayısına oranı, kısa hat çarpanınızdır.

Üçüncü satır: panel ve direk metresi. Seçtiğiniz yükseklikteki panelin adet fiyatı ile o yüksekliğe uygun direğin birim fiyatı toplanır ve 2,5'e bölünür; direk terimi ikinci satırdaki çarpanla düzeltilir. Güncel adet fiyatları için fiyat listesi sayfası kullanılır.

Dördüncü satır: bağlantı payı. Kelepçe ve başlığın adetleri teklifte istenir; toplamları hat uzunluğuna bölünüp üçüncü satıra eklenir. Köşe ve kapı direklerinin kalın profil farkı da bu satırın altına ayrı not olarak yazılır.

Beşinci satır: hat metresinin dışındakiler. Kapı kanadı, nakliye, kazı, beton ve işçilik. Bu satırda rakam yerine kalem adı yazılır ve teklifte her birinin ayrı fiyatlanması istenir.

Beş satır doldurulduğunda elinizde iki sayı olur: kendi hesapladığınız hat metresi ve teklifle netleşecek geri kalan kalemler. Satıcının söylediği metre fiyatı bu iki sayının hangisine denk geliyor, artık tek bakışta görülür.

Karar

Panel çit metre fiyatı bir satış birimi değil, bir karşılaştırma birimidir ve ancak tanımı sabitlendiğinde işe yarar. Piyasada söylenen metre fiyatı çoğu zaman yalnız panelin metresidir; hattın maliyetine yaklaşmak için panel ile direk birlikte 2,5'e bölünür, üzerine bağlantı elemanlarının payı eklenir ve kısa hatta direk terimi (n+1)/n çarpanıyla düzeltilir. Kapalı halkada bu düzeltme gerekmez; köşe direk sayısını değil profilini değiştirir; kapı ise bir direk ekler ve açıklığı kadar paneli hesaptan düşürür.

Hat metresi uzun ve düz hatlarda, erken bütçede, yükseklik kararında ve farklı biçimlerde teklif veren tedarikçileri aynı paydaya indirmede güvenilir bir araçtır. Kısa, parçalı ve köşe yoğun hatlarda ise adet adet saymanın yerini tutmaz. Farklı ürünleri metre üzerinden karşılaştırırken önce yükseklik, sonra kapsam eşitlenir; yükseklikler eşleşmiyorsa metrekare bir çapraz kontrol olarak kullanılır.

Bir satıcı "metresi şu kadar" dediğinde üç soru sorun: panelin mi hattın mı, direk dahil mi, hangi yükseklik ve tel çapı. Cevapları teklif satırına yazdırın, hat metresini kendiniz hesaplayın ve güncel adet fiyatlarını ölçü bazında fiyat bandının listelendiği sayfadan alın.